Majeranek – właściwości zdrowotne i zastosowanie w kuchni

Majeranek to przyprawa i zioło o działaniu rozkurczowym, przeciwzapalnym oraz udrożniającym drogi oddechowe, a w kuchni sprawdza się zwłaszcza w cięższych potrawach, wędlinach i marynatach. Jego suszone liście zawierają cenne flawonoidy, garbniki i olejek eteryczny, dzięki którym może wspierać trawienie oraz łagodzić objawy przeziębienia. W artykule znajdziesz najważniejsze informacje o właściwościach zdrowotnych, przeciwwskazaniach i praktycznym zastosowaniu tej rośliny.

Czym jest majeranek i jak wygląda?

Roślina znana jako lebiodka majeranek (Origanum majorana) pochodzi z rejonów Morza Śródziemnego, północnej Afryki i Azji. W naturalnym klimacie rośnie jako wieloletnia krzewinka i potrafi osiągnąć do metra wysokości. W Polsce, ze względu na klimat umiarkowany, uprawia się ją jako roślinę roczną, która zwykle nie przekracza 50 cm wysokości.

W literaturze pojawia się również jako majeranek ogrodowy, ziele kiełbasiane, lebiodka majeran, kiełbaśnik, kołdunowe ziele, majoran i marjanek. Należy do tej samej rodziny co oregano, ale nie jest tym samym gatunkiem. Najłatwiej odróżnić te rośliny w okresie kwitnienia, ponieważ mają inne kwiatostany.

Listki majeranku są drobne i przybierają szaro-zieloną barwę, a kwiaty mają kolor biały lub czerwony. Zapach bywa balsamiczny i lekko pieprzny. Ziele lubi słońce, żyzną i przepuszczalną glebę oraz częste spulchnianie. W przydomowej uprawie potrzebuje regularnego nawadniania i zraszania, dlatego przydają się rękawice ogrodowe oraz konewka o większej pojemności.

Jakie substancje aktywne zawiera majeranek?

Najwięcej wartościowych związków znajduje się w liściach i kwiatach. W składzie surowca obecne są cynk, mangan, witamina C, witamina A, karoten, rutyna, flawonoidy, katechiny, garbniki, fitoncydy i sole mineralne. Zawiera również substancje o działaniu antyoksydacyjnym – karwakrol, eugenol, kwas askorbionowy, kwas ursolowy, kwas hydroksycynamonowy, kwas karnozowy, karnozol, kwas rozmarynowy i kwas kawowy.

Łodygi kwiatowe dostarczają od 1% do 2% olejku eterycznego. Głównymi składnikami tego olejku są terpinen, terpinenol, terpineol i borneol. To właśnie one odpowiadają za charakterystyczny, korzenny aromat oraz część właściwości przeciwdrobnoustrojowych.

W 10 g suszu majeranku znajdują się między innymi:

W przytoczonych badaniach ekologiczny surowiec zawierał więcej witaminy C – 0,76 mg/100 g, natomiast konwencjonalny 0,49 mg/100 g. Suma flawonoidów była zbliżona: 0,60 mg/100 g w uprawie ekologicznej i 0,61 mg/100 g w konwencjonalnej. Zawartość kwasów fenolowych sięgała 1,85 mg/100 g w uprawie ekologicznej i 2,01 mg/100 g w konwencjonalnej.

Olejek eteryczny i jego profil

Olejek eteryczny z majeranku działa silniej niż susz na bakterie i drożdże. Wykazuje aktywność między innymi wobec Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Salmonella poona, Aspergillus i Fusarium solani. Dzięki temu bywa wykorzystywany w inhalacjach i preparatach wspierających drogi oddechowe.

Witaminy i minerały w suszu

Suszone ziele dostarcza także składników mineralnych. Najwięcej jest w nim wapnia – 199 mg w 10 g suszu – oraz potasu, którego w takiej porcji znajduje się 152,2 mg. Magnez i fosfor uzupełniają profil mineralny, a żelazo występuje w ilości 8,27 mg. Susz zawiera również beta-karoten w ilości 480,7 µg oraz witaminę C w ilości 5,14 mg.

Na co pomaga majeranek?

Ziele ma szerokie zastosowanie w domowym ziołolecznictwie. Wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe, rozgrzewające i rozkurczowe. Pomaga również redukować obrzęk, uszczelniać drobne naczynia krwionośne i ma słabe działanie uspokajające. W medycynie ludowej bywa używane przy migrenie i kolce.

Jak wspiera trawienie?

Roślina działa rozkurczowo i wiatropędnie, dzięki czemu łagodzi wzdęcia, bóle brzucha i uczucie pełności. Pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego i pepsyny, co sprzyja trawieniu i może pomagać przy niestrawności. Bywa też stosowana pomocniczo w zgadze oraz w chorobie wrzodowej, ponieważ wykazuje działanie ochronne dla śluzu w przewodzie pokarmowym.

Ziele przyspiesza metabolizm, dlatego chętnie sięgają po nie osoby dbające o sylwetkę. W badaniach obserwowano również zdolność do obniżania poziomu cukru we krwi oraz działanie hepatoprotekcyjne, czyli chroniące komórki wątroby.

Jak łagodzi dolegliwości oddechowe?

Napar z liści sprawdza się przy przeziębieniu, katarze, kaszlu i bólu gardła. Działa napotnie i przeciwgorączkowo, a także udrożnia drogi oddechowe. Inhalacje z dodatkiem olejku mogą przynieść ulgę w zapaleniu zatok i ułatwić usuwanie zalegającej wydzieliny.

Napar z majeranku pomaga rozrzedzić zalegającą wydzielinę i ułatwia oddychanie przy katarze oraz zapaleniu zatok.

W aptekach dostępna jest maść majerankowa, którą stosuje się zewnętrznie wokół nozdrzy. Zaleca się aplikowanie jej 2–4 razy dziennie. Nie należy nakładać jej na błonę śluzową nosa, ponieważ może to zahamować naturalne usuwanie wydzieliny.

Czy pomaga sercu i skórze?

Roślina wykazuje działanie przeciwpłytkowe i kardioprotekcyjne. Dzięki związkom fenolowym pomaga neutralizować wolne rodniki i wspiera krążenie. Olejki eteryczne bywają wykorzystywane w profilaktyce miażdżycy, a w badaniach obserwowano zmniejszenie stresu oksydacyjnego po zawale serca oraz korzystny wpływ w zaburzeniach rytmu mięśnia sercowego.

Zewnętrznie majeranek wspomaga leczenie trądziku i innych stanów zapalnych skóry. Przyspiesza ziarninowanie i bliznowacenie, dlatego bywa stosowany przy trudno gojących się ranach. Etanolowy ekstrakt z tej rośliny zawiera hesperetynę i hydrochinon, które wykazują działanie antyproliferacyjne i cytotoksyczne wobec komórek rakowych.

Jak stosować majeranek w kuchni?

W polskiej kuchni ta przyprawa należy do najczęściej wybieranych dodatków do dań ciężkich i rozgrzewających. Pasuje do zup z fasoli, zupy grochowej, żurku, barszczu czerwonego, flaków, kapuśniaka i rosołu. Dodaje się go również do bigosu, wieprzowiny, wołowiny, sosów oraz marynat do mięs i ryb.

Roślina bywa składnikiem wędlin i potraw mięsnych, a w diecie niskosodowej sprawdza się jako zamiennik soli. Wysoka temperatura osłabia jednak jej smak i część właściwości prozdrowotnych. Susz warto rozdrobnić w moździerzu lub młynku i dodawać pod koniec gotowania. Należy go też przechowywać w szczelnym pojemniku na produkty sypkie, aby dłużej zachował aromat.

Świeży lub suszony majeranek najlepiej dodawać tuż przed końcem gotowania – dzięki temu zachowa więcej aromatu i olejków eterycznych.

Do tradycyjnych dań, w których majeranek odgrywa główną rolę, należą:

• żurek i barszcz czerwony,
• zupa grochowa i kapuśniak,
• bigos i flaki,
• pieczenie wieprzowe i wołowe,
• domowe wędliny oraz pasztety,
• pierogi z fasolą,
• marynaty do mięs i ryb.

Dobrze komponuje się również z cięższymi sosami na bazie wina oraz z potrawami z fasoli. Dodany do smalcu spowalnia jego jełczenie, a w kiełbasach pomaga zachować świeżość.

Kto powinien zachować ostrożność?

Majeranek spożywany w rozsądnych ilościach jest bezpieczny, ale nadmiar może przynieść skutki uboczne. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z zakrzepicą i obniżonym ciśnieniem krwi. Zbyt duża ilość ziela może wywołać bóle głowy i działać przygnębiająco na układ nerwowy.

Majeranek w ciąży i u dzieci

Kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą stosować majeranek w umiarkowanych ilościach. Nie zaleca się natomiast podawania dużych porcji dzieciom do 5. roku życia. Maści majerankowej nie powinno się używać u niemowląt poniżej 1. roku życia.

Przy stosowaniu zewnętrznym warto unikać ekspozycji na słońce, ponieważ na skórze mogą pojawić się podrażnienia. Dotyczy to zwłaszcza miejsc, na które nakładano preparaty z olejkiem eterycznym.

Objawy nadmiernego spożycia

Nadmiar suszonego ziela lub olejku może objawiać się bólem głowy, obniżeniem nastroju i sennością. U osób z niskim ciśnieniem może dojść do jego dalszego spadku. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe powinny skonsultować się z lekarzem przed regularnym stosowaniem większych ilości.